عبارت را در

پيشگفتار

فرهنگ‏نامه ، كتابى است كه در آن ، دانش ، فرهنگ [ فرهنگ : علم؛ دانش؛ ادب؛ تربيت؛ پديده كلّى پيچيده‏اى از آداب ، رسوم ، انديشه ، هنر و شيوه زندگى كه در طىّ تجربه تاريخى اقوام ، شكل مى‏گيرد و قابل انتقال به نسل‏هاى بعدى است . (ر. ك : لغت‏نامه دهخدا ، فرهنگ معين و فرهنگ بزرگ سخن) ] و حكمت باشد .
فرهنگ‏نامه ادب ، قطره‏اى ديگر از درياى بيكران علوم و معارف ناب اسلامى و مَدخَلى [ در دانش‏نامه‏ها ، به هر واژه اصلى كه توضيحى (مقاله‏اى) در ذيل خود دارد ، «سرواژه» يا «مَدخَل» مى‏گويند . به مجموع سرواژه و توضيح ، بر روى هم ، نيز «مدخل» گفته مى‏شود (ر. ك : فرهنگ بزرگ سخن) ] ديگر از دانش‏نامه ميزان‏الحكمه است كه به صورت مستقل ، منتشر مى‏شود . در اين دانش‏نامه ، واژه‏ها و اصطلاحاتى كه در قرآن و احاديث ، كاربرد فرهنگى گسترده‏اى دارند ، به ترتيب الفبايى ، با نظمى نوين و با ذكر نمونه كاربردها (شواهد) ، معناشناسى و تحليل و تبيين مى‏گردند . در لابه‏لاى اين دانش‏نامه ، برخى مَدخل‏ها ، از كاربرد فرهنگى ويژه و بَسامد استفاده بالايى برخوردارند . بدين معنا كه عموم مسلمانان و يا گروه‏هاى خاصّى از آنان ، به صورت شبانه‏روزى و گسترده ، با آنها ، سر و كار دارند . از اين رو ، به منظور تصحيح و تقويت فرهنگ عمومىِ جوامع اسلامى ، ضرورى است معارف مربوط به اين گونه واژه‏ها و اصطلاحات ، به صورت كتابِ همراه ، و كتاب راهنما ، در اختيار همگان قرار گيرد .
با اين نگاه ، مَدخَل‏هايى از اين دست ـ كه گفتيم ـ ، به صورت
كتاب‏هايى مستقل و در اندازه‏هايى كه حمل و مطالعه آن آسان باشد ، در اختيار علاقه‏مندان قرار مى‏گيرند .
گفتنى است كه در اين سلسله آثار ، براى آنچه مربوط به رفتار يا احوال خاص‏است (مانند : ادب ، اذان ، شادى و آرزو) ، نام «فرهنگ‏نامه» و براى آنچه مربوط به گروه‏هاى اجتماعى (مانند : بسيجيان ، جوانان و كودكان) مى‏شود و يا آموزه‏هاى حكيمانه پيشوايان بزرگ اسلام يا حكماى بزرگ الهى (چون لقمان حكيم) را ارائه مى‏نمايد ، نام «حكمت‏نامه» را برگزيديم .
فرهنگ‏نامه ادب ، نخستين كتاب از مجموعه فرهنگ‏نامه‏هايى است كه با هدف تصحيح و تقويت فرهنگ ارزش‏هاى رفتارى ارائه مى‏گردد .
در اين فرهنگ‏نامه ، مسايل مهمى ، مانند : تعريف ادب ، انواع و مراتب ادب ، نقش ادب در زندگى ، خاستگاه‏هاى اَدب ، آموزگاران ادب ، روش اَدب‏آموزى و آفات اَدب آموزى از منظر قرآن و احاديث اسلامى تبيين مى‏گردد .
گفتنى است كه در تهيه و تدوين اين مجموعه ، از همكارى فاضل ارجمند جناب آقاى عبدالهادى مسعودى بهره بردم . از ايشان و ديگر همكارانى كه در «پژوهشكده علوم و معارف حديث» ، در ساماندهى اين اثر سهيم هستند ، بويژه مترجم گرانقدر آن ، جناب آقاى حميد رضا شيخى ـ كه با ترجمه زيبا و دقيق خود ، فهم آيات و روايات اين فرهنگ‏نامه را براى پارسى زبانان ميسّر ساخت ـ صميمانه سپاس‏گزارم واز خداوند منّان ، پاداشى در خور فضل و كرامت خود ، براى آنان مسئلت دارم .
ربّنا! تقبّل منّا؛ إنّك أنت السميع العليم .
محمّد محمدى رى شهرى
12 مهر ماه 1384
29 شعبان 1426